|
| Suriname |
Suriname (Republiek Suriname; Surinaams: Sranan) is een republiek aan de
noordoostkust van Zuid-Amerika. Het grenst in het oosten aan Frans-Guyana, in
het westen aan Guyana (voormalig Brits Guiana), in het zuiden aan Brazilië en in
het noorden aan de Atlantische Oceaan. Suriname heeft zowel met Guyana als met
Frans-Guyana een grensgeschil. Het land is 163.820 km² groot en heeft een
kustlijn van 386 km.
Geschiedenis
Zie voor het hoofdartikel over dit onderwerp Geschiedenis van Suriname,
Creoolse vrouwen in koto op de markt van Paramaribo. 19de-eeuwse gravure,
De Spaanse bokDe eerste kolonisatie vond vanaf 1650 plaats door de Britten.
Tijdens de Tweede Engelse Oorlog werd Suriname in 1667 door Abraham Crijnssen
veroverd op de Engelsen. Bij de Vrede van Breda zagen de Nederlanders voorlopig
af van de teruggave van de door de Britten ingenomen Nederlandse kolonie
Nieuw-Nederland (de huidige staat New York); op hun beurt eisten de Engelsen
niet meteen dat Suriname ontruimd zou worden. Men spreekt hierom wel van een
"ruil" van beide gebieden. Na de Derde Engelse Oorlog werd deze feitelijke
toestand in 1674 de officiële door de Vrede van Westminster. De naburige
koloniën Berbice en Essequibo, ongeveer het huidige Guyana, werden reeds enkele
decennia gekoloniseerd door Nederlanders. Suriname, Berbice en Essequibo vormen
het zogenaamde Nederlands Guiana.
Nederlands Guiana werd in 1815 nog eens verdeeld in Suriname, dat in Nederlands
bezit bleef, en het huidige Guyana, dat een Britse kolonie werd: Brits Guiana.
In 1954 verkreeg Suriname een semi-autonome status binnen Koninkrijksverband. Op
25 november 1975 werd Suriname onafhankelijk. Gouverneur Ferrier, premier Den
Uyl en Koningin Juliana ondertekenden het verdrag. Sindsdien is de officiële
benaming Republiek Suriname. Van 1980 tot 1989 was Suriname een dictatuur onder
legerleider Desi Bouterse. Sindsdien is Suriname gaandeweg gestabiliseerd, al
blijven de banden met Nederland enigszins stroef.
Geografie
De hoofdstad van Suriname is Paramaribo. De plaatsen Nieuw-Nickerie ten westen
van Paramaribo, en Albina, dat gelegen is aan de oostelijke grensrivier de
Marowijne, zijn dorpen van enige allure, hoewel Albina tijdens de binnenlandse
oorlog vrijwel geheel werd verwoest en de opbouw zeer moeizaam verloopt.
Belangrijke rivieren zijn de Suriname, de Coppename, de Tapanahoni, de Saramacca
en de Corantijn, die de grens met Guyana vormt. Alle rivieren lopen van het
zuiden naar het noorden.
De noordelijke strook van 26 tot 100 km breed is moerasgebied (zwamp).
Het middengedeelte van Suriname bestaat uit een laag, glooiend bosland, dat door
houtkap her en der dreigt te veranderen in savanne.
In de zuidelijke helft van het land liggen drie omvangrijke gebergteketens, het
Oranjegebergte, Wilhelminagebergte en het Eilerts de Haangebergte (genoemd naar
een Nederlandse ontdekkingsreiziger uit de 19e eeuw). De hoogste top is de
Julianatop (1230 meter).
Natuur en klimaat
Suriname heeft een tropisch regenwoudklimaat, met een grote- en kleine regentijd
en kent een grote verscheidenheid aan flora en fauna. Nog altijd is het
overgrote deel van Suriname met oerwoud bedekt. Het is daarom een geliefd
studieoord voor biologen uit de gehele wereld. Op het strand bij Galibi bevinden
zich bijzondere populaties zeeschildpadden.
Er zijn bedreigingen voor de natuur, met name door de ontbossing en door
verontreiniging als gevolg van kleinschalige mijnbouw (met name goudwinning).
Suriname heeft echter een lange historie op het gebied van natuurbescherming en
ook op dit moment zijn er verschillende organisaties actief, zoals Stinasu, 's
Lands-bosbeheer en wwf-guiana's.
Districten
Zie voor het hoofdartikel over dit onderwerp Districten van Suriname,
Suriname is onderverdeeld in tien districten: Paramaribo, Nickerie, Coronie,
Saramacca, Wanica, Commewijne, Marowijne, Brokopondo, Para en Sipaliwini.
Overheid en politiek
Staatsvorm
Staatsvorm: constitutionele democratie. De grondwet dateert van 30 september
1987. Normaliter worden eens per vijf jaar landelijke parlementsverkiezingen
gehouden. Suriname heeft een éénkamerparlement, De Nationale Assemblee. De
Nationale Assemblee kiest met tweederde meerderheid de president. Het
ministerskabinet wordt door de president samengesteld. In bijzondere gevallen
komt de Volksvergadering bijeen; deze bestaat uit 879 leden van de verschillende
volksvertegenwoordigingen. Deze volksvergadering komt o.a. bijeen als de
assemblee geen tweederde meerderheid heeft voor een presidentskandidaat.
Rechtssysteem
Het rechtssysteem is gebaseerd op het Nederlands juridisch systeem, zij het dat
er duidelijke verschillen zijn op enkele punten. Zo wordt het Hindoestaanse
huwelijk ook als rechtsgeldig huwelijk erkend.
Staatshoofd
Staatshoofd (zijnde president) én regeringsleider vanaf mei 2005 is Ronald
Venetiaan. Vice-president is Ramdien Sardjoe.
(Voormalige) presidenten en premiers/vice-presidenten: Jopie Pengel, Jules
Sedney, Johan Ferrier, Henck Arron, Henk Chin A Sen, Errol Alibux, Wim Udenhout,
Pretaap Radhakishun, Ramsewak Shankar, Johan Kraag, Ronald Venetiaan en Jules
Wijdenbosch.
Politieke partijen
Politieke partijen die deelnamen aan de verkiezingen in mei 2005 en hun
zetelaantal in de Nationale Assemblee (51 zetels):
Coalitiepartijen:,
NF - 23 zetels,
Akombinatie - 5 zetels,
DA '91 - 1 zetel,
Oppositiepartijen:,
NDP - 15 zetels,
VVV - 5 zetels,
PVF - 2 zetels,
Defensie
Suriname beschikt over het Nationale Leger, dat tevens een bescheiden marine- en
luchtmacht omvat. Oproepbaar en getraind: circa 7000 man. Voor civiele
ordehandhaving: de burgerlijke politie.
Internationale conflicten
Tussen de rivieren de Litani en de Marowijne ligt een gebied dat wordt betwist
door Suriname en Frankrijk (Frans-Guyana).,
Tussen de rivieren de Boven-Corantijn (door Guyana New River genoemd) en de
Coeroeni en de Koetari ligt een gebied dat wordt betwist door Suriname en
Guyana. Dit gebied staat in Suriname bekend als het Tigri-gebied, en in Guyana
als de New River Triangle. Bovendien beschouwt Suriname de linkeroever van de
Corantijn als grens, terwijl Guyana het midden van de rivier als grens
beschouwt. Een derde grensconflict betreft de zeegrens
tussen de twee landen voor de monding van de Corantijn. Een oplossing van dit
laatste geschil is urgent geworden door olievondsten in dit zeegebied. Het
geschil is voorgelegd aan het zeerechttribunaal (ITLOS) in Hamburg.,
Illegale drugshandel: Suriname wordt beschouwd als doorvoerland van illegale
drugs vanuit Zuid-Amerika naar Europa en Brazilië, met name cocaïne uit
Colombia.,
Illegale wapenhandel: Suriname wordt beschouwd als doorvoerland voor
wapens-voor-drugs transacties, met name vinden transacties plaats met de
Columbiaanse rebellenbeweging FARC.,
Bevolking
De meeste van de 487.024 (2004) inwoners wonen in het noorden van het land, in
de districten Paramaribo, Wanica en Nickerie. Het dunstbevolkste district is
Sipaliwini, dat het grootste deel van het binnenland omvat.
Samenstelling van de bevolking
De Surinaamse bevolking bestaat uit een mengsel van verschillende etnische
groepen:
Hindoestanen, nakomelingen van Aziatische 'contractarbeiders' uit het toenmalige
Brits-Indië. Zij bewonen voornamelijk de districten Wanica, Paramaribo en
Nickerie.,
Typering: overwegend werkzaam in administratie en handel, kleine landbouwers.
Godsdienst: overwegend aanhangers van het Hindoeïsme, circa 10 % is moslim.,
Creolen, afstammelingen van ingevoerde slaven uit Afrika.,
Typering: overwegend werkzaam in administratieve banen en in de mijnbouw. Hun
gezinsstructuur vertoont sterk matriarchale trekken. Godsdienst: overwegend
christendom. Woongebieden: voornamelijk de districten Paramaribo en Wanica.,
Bosnegers (Businenge) of Marrons, nakomelingen van gevluchte Afrikaanse slaven,
worden ook wel met een minder correcte term boslandcreolen genoemd. Aukaners (Ndyuka)
en Saramakaners bewoonden afgelegen bosgebieden (Brokopondo, Marowijne,
Saramacca), maar trokken later door de openlegging van het binnenland ook naar
Paramaribo en andere plaatsen.,
Typering: landbouwers (kostgrondje), handelaars. Godsdienst: veelal beoefenaars
van de winti; geesten- en voorouderverering. Ook 'wisi' (hekserij) behoort tot
het cultureel erfgoed. Matrilineaire verwantschapsstructuur.,
Javanen, nakomelingen van de contractarbeiders uit het toenmalige
Nederlands-Indië. Het district Commewijne wordt van oudsher overwegend bevolkt
door Javanen. Een aantal plaatsen binnen het district hebben zelfs Javaanse
namen. Daarnaast wonen velen van hen in Lelydorp en in de districten Paramaribo
en Wanica.,
Typering: Overwegend kleine landbouwers, handelaars. Sterke onderlinge harmonie,
roekoen genoemd. Godsdienst: overwegend moslim, daarnaast beoefenaars van
geesten- en voorouderverering.,
Chinezen, nakomelingen van contractarbeiders uit Hongkong of Nederlands-Indië.
Chinezen wonen voornamelijk in de districten Paramaribo en Wanica. Veelal
handelaars. Heden ten dage is er een toename van migratie vanuit China naar
Suriname. De sterk groeiende behoefte van China naar bijvoorbeeld hout en
mineralen maakt Suriname zeer aantrekkelijk voor Chinese ondernemers.,
Indianen, de oorspronkelijke bewoners van Suriname. Zij wonen vooral in de
districten Paramaribo, Wanica, Marowijne en Sipaliwini. Te onderscheiden in:,
Bovenlandse indianen: onder anderen de Trio, Akuriyo en Wayana in het zuiden, en
de Warau in het westen.,
Benedenlandse indianen: de Arowakken en de Carib.,
Typering: De indianen leven van kleinschalige landbouw, visserij en jacht en op
bescheiden niveau van kunstzinnige nijverheid. Veel jongeren trekken naar
Paramaribo. Godsdienst: de Trio zijn sinds eind jaren '60 van de 20e eeuw
overwegend christen. Ook onder de Akuriyo en sommige andere stammen vindt men
christenen. De overigen hangen traditionele natuurgodsdiensten aan, waarbij
geesten- en voorouderverering een grote plaats innemen.,
Blanken en kleurlingen (nakomelingen van de Nederlanders en andere Europeanen,
Libanezen, Syriërs en Anglo-Amerikanen). Hun invloed op de samenleving is groter
dan hun aantal (ca. 1 %). Zij wonen vooral in de districten Paramaribo en Wanica.
Godsdienst: voornamelijk christen, sommigen moslim. De blanken welke of
recentelijk in Suriname zijn komen wonen, of geen gemengd bloed hebben, staan
bekend als bakra's. De afstammelingen van de blanke kolonisten die in het midden
van de 19e eeuw uit Groningen en Gelderland kwamen, staan bekend als boeroe's.
Nakomelingen van Portugese Joden. In hun geschiedenis speelt de Jodensavanne een
grote rol. Godsdienst: Overwegend aanhangers van de joodse godsdienst (Joodse
Synagoge in Paramaribo). ,
Een nieuwe en groeiende groep inwoners van Suriname zijn de Brazilianen.
Aanvankelijk naar Suriname gekomen om goud te zoeken, maar steeds meer nemen ze
actief deel in andere branches.,
Bij de zevende volkstelling in 2004 waren de verhoudingen tussen de grootste
bevolkingsgroepen als volgt:
27,4 % Hindoestanen,
17,7 % Creolen,
14,7 % Bosnegers of Marrons,
14,6 % Javanen,
12,5 % Gemengde afkomst,
6,5 % Andere groepen,
6,6 % Geen gegevens,De bevolkingsgroepen onderling zijn op cultureel, politiek en sociaal niveau
weinig geassimileerd. Dit is grotendeels een gevolg van de koloniale
arbeidspolitiek, die gericht was op het behoud van het plantagesysteem. Vooral
het politiek toneel wordt sinds jaar en dag achter de schermen beheerst door een
strijd om de macht tussen de grootste bevolkingsgroepen: de Creolen, de
Hindostanen en de Javanen. Religieuze en etnische scheidslijnen lopen vrijwel
parallel.
Surinamers in Nederland
In Nederland leven circa 350.000 Surinamers, waarvan velen rond de
onafhankelijkheid, na de militaire coup van 1980 of na de Decembermoorden van
1982 uit Suriname vertrokken. De meeste van hen zijn met redelijk succes in de
Nederlandse samenleving geïntegreerd. Voor de Surinaamse samenleving betekende
deze uittocht evenwel een gevoelige aderlating: onder de emigranten was veel
geschoold kader en slechts een handjevol daarvan kwam later terug. Dit had een
enorme remmende werking op velerlei gebied (braindrain).
PPolitiek
Carry-Ann Tjong-Ayong (1941): klinisch pedagoge. Zij was de eerste zwarte vrouw
in de Provinciale Staten. Van 1990 tot 1997 zat zij voor GroenLinks in de
Provinciale Staten van Utrecht. Daarna tot 2000 in de gemeenteraad van Utrecht.
Na een hersenbloeding werd zij schrijfster en dichter. Zij genoot
maatschappelijke bekendheid door haar vele projecten in de Derde Wereld en in
Nederland.,
Kathleen Ferrier (1957): zit voor het CDA voor een tweede termijn in de Tweede
Kamer. Zij is bekend in de kerkelijke wereld (SOW-Kerken), en studeerde Spaans
en Portugees.,
Joan Ferrier (1954): directrice van E-Quality.,
Nirmala Rambocus (1950): juriste, ook lid van de Tweede Kamer voor het CDA.,
Laetitia Griffith (1965): juriste en voormalig kamerlid voor de VVD, nu
wethouder in Amsterdam.,
Philomena Bijlhout (1957): moest enkele uren na haar beëdiging als
staatssecretaris aftreden vanwege onjuiste informatie over haar lidmaatschap van
en deelname aan de Surinaamse militie ten tijde van en na de decembermoorden in
1982.,
Theater, muziek en tv
Kid Dynamite, Max Woiski sr., Denise Jannah, Gerda Havertong, Helen Kamperveen,
Manoushka Zeegelaar-Breeveld, Howard Komproe, Jörgen Raymann, Quintis Ristie,
Humberto Tan
Schrijvers
Enkele belangrijke schrijvers zijn: Anton de Kom, Albert Helman, Hugo Pos,
Astrid Roemer, Edgar Cairo, Clark Accord. Zie verder de Lijst van Surinaamse
schrijvers.
Sport
Edgar Davids, Patrick Kluivert, Winston Bogarde, Michael Reiziger, Frank
Rijkaard, Ruud Gullit
Cultuur
Taal
In Suriname worden twintig talen gesproken. De officiële taal is het Nederlands.
De lingua franca Sranan (in de volksmond Surinaams), wordt als volkstaal
tegenwoordig door vrijwel elke Surinamer gesproken.
Andere talen (het aantal vermelde sprekers is een ruwe schatting):
Aziatische talen: Sarnami Hindustani (140.000 sprekers in Suriname, Surinaamse
variant van het Hindi); Javaans (60.000) en Chinees (12000),
Creolentalen (24.000 sprekers), waaronder Saramaccaans (12.500) en Matawai
(2000).,
Het Aukaans of Ndyuka, het Paramakaans, het Boni, Bonni of Aluku, en het Kwinti
(klein aantal sprekers),
Indiaanse talen, onderverdeeld in drie taalfamilies:,
Het Karaïbs, het Kalina of Karaïbisch (2000), het Trio en Wayana (samen 600
sprekers),
Arowakse talen: Lokono (Arowaks, 1200),
Warause talen: Warau (vermoedelijk in Suriname niet meer gesproken),
Euro-Aziatische talen: Engels en het Libanees (Libanese variant van het
Arabisch) (klein aantal sprekers).,
Qua aantallen sprekers zijn derhalve de belangrijkste talen in Suriname
achtereenvolgens het Nederlands, het Sranan Tongo, het Sarnami Hindustani, het
Chinees (Hakka, Mandarijn en Kantonees) en het Javaans.
Sinds 2005 is Suriname lid van de Nederlandse Taalunie. Meer dan 500 woorden uit
het Surinaams-Nederlands zijn dan ook in de nieuwste versie van het Groene
Boekje opgenomen.
Literatuur
Hoofdartikel: Surinaamse literatuur,
Het merendeel van de teksten uit de Surinaamse literatuur zijn geschreven in het
Nederlands of het Sranan, al is er sinds 1977 ook een belangrijke opkomst
geweest van literatuur in het Sarnami. Geschreven teksten in de andere talen
zijn schaarser, maar in bijna alle talen bestaat er nog een levendige orale
literatuur.
Media
Radiozenders: 4 AM-zenders, 13 FM-zenders en 1 kortegolfzender (sinds 1998),
TV-zenders: 3, plus 7 herhaalstations. Diverse programma's van de Nederlandse
publieke omroep worden via een Surinaamse zender uitgezonden,
Kranten: De Ware Tijd; Dagblad Suriname; De Nieuwe Krant; De West;Times of
Suriname,
Internetlandcode: sr,
Film
Er is geen reguliere bioscoop in Suriname. Er is een sexbioscoop, en er zijn
enkele zalen waar enkele malen per jaar een filmfestival wordt gehouden. Ook is
er een bioscoop in aanbouw. [1]
Godsdienst
Bij de zevende volkstelling in 2004 was de verhouding tussen de godsdiensten als
volgt:
41% christendom, waarvan ongeveer de helft Rooms-katholiek en de helft
Protestants (Evangelische Broedergemeente, Moravische Broeders, Zeister
Zendingsgenootschap, en andere),
20% Hindoeïsme (Sanatan Dharm en Arya Samaj),
13% Islam (Soenni en Amadhiya),
10% Andere of geen godsdienst,
16% Geen gegevens,
Economie
De monding van de rivier de Suriname, nabij ParamariboSuriname is zeer rijk aan
natuurlijke hulpbronnen en wordt op grond daarvan wel als zeventiende land op de
lijst van rijkste landen geplaatst. De natuurlijke hulpbronnen omvatten onder
andere hout, bauxiet, goud en porseleinaarde (kaolien). Ook bevinden er zich
kleine hoeveelheden nikkel, koper, platina en ijzererts.
De grootste pijler van de Surinaamse economie is de winning van bauxiet door
Suralco en Billiton bij het plaatsje Moengo, niet ver van Albina. Van de
Surinaamse export komt 70 procent op rekening van het bauxiet. Aanverwante
industrie: aluinaardefabriek en aluminiumsmelterij (Billiton en Alcoa). Ten
zuiden van Paramaribo is door de aanleg van een stuwdam in de rivier de Suriname
het Prof. Dr. Ir. W.J. van Blommesteinmeer ontstaan; een waterkrachtcentrale
gevoed door het meer, levert elektriciteit, onder meer voor de productie van
aluminium. Bouwonderneming: Alcoa.
Andere takken van de economie zijn landbouw en visserij, houtwinning (Bruynzeel)
en handel. Landbouwproducten: rijst, bacoven (bananen), palmpitten, kokosnoten,
pinda's, rundvlees, kippen, bosproducten, garnalen. Export: onder meer rijst,
garnalen, bacoven en palmolie. Import: Consumptiegoederen, olieproducten,
voedingsmiddelen, katoen, productiemiddelen.
Munteenheid: de Surinaamse dollar (=100 cent); code: SRD. Per 1 januari 2004 is
de Surinaamse gulden als munteenheid vervangen door de Surinaamse dollar. De
koers is met een factor duizend teruggebracht. Duizend Surinaamse guldens is dus
1 Surinaamse dollar geworden. Een eigenaardig bijeffect is dat het oude
muntgeld, dat door de devaluatie niet meer werd gebruikt, opeens het
duizendvoudige waard is geworden.
Onderwijs
Gratis en verplicht voor kinderen tussen 6 en 12 jaar. 93% van de totale
bevolking kan lezen en schrijven. Suriname heeft sinds 1967 een universiteit, de
Anton de Kom Universiteit van Suriname. Een probleem is het chronisch tekort aan
onderwijzend personeel, vooral voor scholen in het binnenland.
Gezondheidszorg
Academisch Ziekenhuis Paramaribo. Problemen in de gezondheidszorg zijn
grotendeels te wijten aan gebrek aan overheidsgelden; aan de emigratie van
artsen en verplegend personeel (braindrain); en aan de gebrekkige
transportmogelijkheden.
Transport
Luchtvaart:,
1 nationale luchtvaartmaatschappij, de Surinaamse Luchtvaart Maatschappij (SLM)
2 binnenlandse/regionale luchtvaarmaatschappijen, Bluewing Airlines en Gumair
1 nationale luchthaven: Johan Adolf Pengel International Airport (Zanderij),
4 vliegvelden met verharde landingsstrips,
41 vliegvelden met onverharde landingsstrips,
Treinvervoer:,
Suriname bezit de restanten van de voormalige Lawaspoorweg (enkelvoudig spoor)
van Onverwacht naar Brownsberg (oorspronkelijk van Paramaribo naar Dam), die
sinds de jaren tachtig niet meer in gebruik is, plus de spoorlijn van Apoera
naar het Bakhuisgebergte (100 kilometer 'van nergens tot nergens'), aangelegd in
1976. Deze is nooit officieel in gebruik genomen. Vrijwel al het rollend
materieel is verroest of doorverkocht.,
Wegverkeer:,
Verharde wegen: 1178 km (1996),
Onverharde wegen: 3352 km (1996),
Men rijdt er links, net zoals in het buurland Guyana, het Verenigd Koninkrijk en
Japan. Veel personenauto's worden uit Japan geïmporteerd, met name tweedehands.
De vrachtwagens komen dikwijls tweedehands uit Nederland en hebben als gevolg
hiervan het stuur aan de verkeerde kant.,
Vervoer over het water:,
Dit is voor Suriname de belangrijkste transportmogelijkheid.,
In totaal is er 1200 km aan bevaarbare waterwegen.,
Havens: Albina, Moengo, Nieuw-Nickerie, Paramaribo, Paranam en Wageningen.,
|
|
|